پاسخ به ناصر پورپیرار

این مقاله پاسخی است به  ادعاهای ننگین ناصر پورپیرار در خصوص نابودی مطلق هنر و هنر مندان سرزمین ایران بدست هخامنشیان و ادعای مضحکتر وی در خصوص انکار سلسله ساسانیان

 

۱- هنر سفالگری در دوره ساسانی

سفالینه های این دوره در مقایسه با سنن كهن سفالگری ایران و بدلیل استفاده از ظروف فلزی از كیفیت چشمگیر و بسیار بالایی برخوردار نیست. مراكز عمده سفال سازی در دوره ساسانی عبارتند از شوش، ری، دامغان، قصر ابونصر (فارس)، گیلان، منطقه سیستان و مكران در ایران و نینوا. تیسفون، كیش و بین النهرین در خارج از ایران. از شكلهای متداول سفالینه در این دوره می توان به كوزه های نسبتا" بزرگ با گردن كوتاه و بدنه مدور با دسته یا بدون دسته، كوزه هایی با دهانه گلابی شكل و دسته عمودی، كوزه های سه پایه ، قمقمه های مسافرتی با دسته های مدور. كاسه ها و پیاله های دسته دار، صافی های سفالی، ظرفهای سفالین بشكل حیوانات، پیكرك های سفالین از زنان، مرد طبل زن، پی سوزهای مختلف اشاره نمود. بعضی از این سفالینه ها بدون لعاب و برخی دارای لعاب سبز و آبی فیروزه ای و در مواردی شیری و قهوه ای رنگ می باشند.

تزیینات ظروف سفالی بصورت طرح های كنده  هندسی، گیاهی یا نقوش افزوده، نقش مایه های پیچیده قالبی، نقوش مهر زده، مدالیون با نقش حیوان و انسان است.

تنگ

خوزستان( جنوب غربی ایران)

دوره ساسانی

سفال با لعاب سبز

بلندی: 3/46 سانتیمتر، قطربدنه: 9/26 سانتیمتر، قطردهانه: 8/12 سانتیمتر

شماره شی: 8510-ک.م.

۲- هنر شیشه گری در دوره ساسانی

هنر شیشه گری در دوران تاریخی احتمالا" از منطقه مدیترانه كه كارگاههای اسكندر و سوریه در آن فعال بودند وارد ایران گردید و ایران هم بنوبه خود آنرا به شرق دور صادر كرده است. در آغاز سال 1958 م. (1337 هـ .ش.) تعدادی قبور مربوط به دوران پارت و ساسانی در گیلان و حوالی آن كشف گردید كه مقادیر زیادی اشیا و شیشه ها در بین آنها كشف شد. بسیاری از این اشیا توسط حفاران غیر مجاز از زیر خاك بیرون آورده شده بود و امكان تشخیص ظروف پارت و ساسانی بسیار مشكل بود. این اشیا شامل كارهای بومی یعنی ساخت فلات ایران و كارهای شیشه ای كه در سوریه در منطقه سواحل مدیترانه شرقی ساخته شده و به ایران وارد شده بود.

 شیوه ساخت آثار شیشه ای همانند دوره پارتی به دو روش دمیدن در قالب و دمیدن آزاد اجرا می گردید، و دو نوع ظروف بصورت جداره ضخیم و جداره نازك تولید می شده است. تزیینات نیز به روش های تراش، قالبی، پرمانند، رشته های افزوده، لكه های تزیینی و زائدهای تزئینی بوده است.متداول ترین نوع تزئین در این دوره ساخت پیاله هایی با جدار ضخیم با تراش های مدور مقعر بوده است. شكل های مختلف ظروف شیشه ای عرضه شده در موزه ایران باستان عبارتند از: پیاله های مختلف، تنگ ها، با ویژگی ظروف دسته دار ساسانی كه با یك انحنای مناسب و یك دسته از دهانه تا بدنه ادامه داشته و عطردان و ظروف سه پایه ای كه از مناطق گیلان، شوش و نهاوند بدست آمده است.

 

ظرف شیشه ای

سده 4-3 میلادی

شیشه

بلندی: 8/27 سانتیمتر

قطردهانه: 3/8 سانتیمتر، قطر پایه: 7 سانتیمتر

شماره شی: 4034

۳- هنر فلزكاری در دوره ساسانی

هنر فلزكاری در زمان ساسانیان به اوج شكوفایی خود رسید و از مرزهای امپراتوری فراتر رفت. یكی از فلزات بسیار رایج نقره بود. از طلا برای زراندود كردن ظروف نقره ای و روكش بعضی از اشیا استفاده می شد. ظروف نقره منسوب به ساسانیان در آسیای مركزی، شمال دریای مازندران در كوههای آرال، اوكراین و قفقاز كشف شد كه بیشترین آنها در موزه ارمیتاژ و برخی از موزه های اروپا و آمریكا نگهداری می شوند. این اشیا جهت هدیه یا معاملات پایاپای با كالاهای محلی و تجارت به مناطق شمالی راه یافته است.

آنچه كه در ایران بدست آمده تصادفی و اتفاقی بوده است. شكلهای مختلف ظروف نقره ای شامل بشقابها، كاسه های نیم كره و بیضی شكل با لبه های صاف و دالبر دار، تنگ و ریتون است. از نظر سبك كار ظروف نقره ای به دو سبك رسمی و درباری و سبك محلی و غیر رسمی تقسیم می شوند، كه این تفاوت در نوع فرم ظروف و نقش آن مشهود می باشد. نمونه هایی از این ظروف نقره نظیر تنگ زراندود با نقش رامشگران، جام های نقره با نقش پادشاهان در حال شكار و نقوش نوازندگان با سازهای رایج آن عهد مثل سرنا، بربط، قاشقك و ارغنون و جام نقره ای با روكش طلا دارای نقوش برجسته مختلف انسان بالدار، حیوانات اساطیری و واقعی است. تكنیك ساخت این ظروف به طریق چكش كاری بوده كه با شیوه های مختلف تزیین می گردید. قسمتهای برجسته به صورت قطعات پیش ساخته آماده، سپس به بدنه ظرف متصل می شد. مطلا كاری از دیگر تكنیك هایی بود كه در تزیین اشیا استفاده می شد. شیوه كار بدین صورت بود كه مایع مخلوط طلا و جیوه بر سطح ظروف كشیده می شد و با حرارت دادن و تبخیر جیوه، طلا بر سطح آن می چسبیده مضامین و موضوعات گوناگونی نظیر شكارگاههای سلطنتی، صحنه های مراسم اعطا تاجگذاری ، ضیافت رقص و نقش مایه های حیوانات واقعی و خیالی و نقوش گیاهی مثل پیچك ها ، برگهای مو، میوه انار و نقوش قلبی ، سطوح ظرفهای نقره را می آراست. بعضی از ظروف دارای كتیبه هایی به خط پهلوی و سغدی، شامل نام مالك ظروف و وزن آنهاست.

علاوه بر نقره از مفرغ نیز برای ساخت اشیاء مختلف استفاده می شده است. هر چنداز نمونه های هنر مفرغ سازی اندكی باقیمانده و اغلب به دوره های متاخر تعلق دارد. كه مدتها پس از سقوط این سلسله همچنان رواج داشته است. چنانكه در ساخت اشیا مفرغی صدر اسلام نیز این تاثیر كاملا" مشهود است. از آلیاژ مفرغ در ساخت اشیا مختلف مثل ابزار جنگ، انواع قلاب كمر، مجسمه های كوچك حیوانات، قطعات پایه میز بشكل گیریفن با تزیینات طلا استفاده می شد. در مواردی كه امكان استفاده از نقره برای طبقات مختلف مردم امكان پذیر نبوده آلیاژ مفرغ و سرب در ساخت ظروف بكار برده می شد. نمونه های مختلف آن بصورت كاسه های كشكولی، تنگ و بشقاب در موزه ملی ایران نگهداری می شود.

     تنگ با نقش رقاصه ها

کلاردشت ( مازندران، انتقال از موزه گلستان به موزه ملی ایران، تهران)

سده: 7/6 میلادی

نقره ، بخشی زراندود

بلندی: 5/25 سانتیمتر، قطر: 2/14 سانتیمتر

قطر(دهانه): 3/6 سانتیمتر، وزن: 6/938 گرم

شماره شی: 250

 

ظرف به شکل برگ مو

ساری( مازندران، شمال ایران)

سده 4/3 میلادی

نقره

درازا: 5/22 سانتیمتر، پهنا: 2/18 سانتیمتر

 بلندی: 5/5 سانتیمتر، وزن: 2/554 گرم

شماره شی: 7702

۴- هنر موزائیك كاری در دوره ساسانی

منابع مكتوب در مورد هنر موازئیك سازی بیش از یافته های باستان شناسی است بر اساس پژوهش های باستان شناسی و متون تاریخی محوطه های طاق كسرا، تیسفون دارای تزیینات موازئیك كاری بود كه متاسفانه از میان رفته است.

یكی از بهترین نمونه های موزائیك از این دوره مربوط به حفریات بیشابور فارس است كه شامل چندین قطعه بسیار زیبا متشكل از سنگهای الوان می باشد. تابلوها در حیاط های مجموعه كاخ بیشابور بدست آمده قاب بندهای بزرگتر طرح هایی از زنان را با پوشش بلند، ظریف و سبك در حال رقص و پایكوبی و نواختن چنگ یا در حال بافتن تاج گل نشان می دهد. برخی از زنان درباری دارای دسته گل و یا در حال بادزدن خود به وسیله بادبزن می باشند. قاببندهای كوچكتر با تصاویری  از صورت (پرتره) مزین گردیده كه احتمالا" كار هنرمندان انطاكیه می باشد.

 موزائیك سازی هنر بسیار قدیمی است كه به دوران اروك می رسد. در دوره ساسانی این هنر گرچه یك هنر غیر ایرانی و مربوط به امپراتوری روم است ولی تصاویر زنان و طراحی ها كاملا" ایرانی و با تكنیك رومی انجام گرفته است. نمونه های موجود در موزه شامل تصویر زنی ایستاده با لباس بلند و گلی در دست و نمونه دیگر زنی نشسته و دیگری صورت (پرتره ) یك مرد است.

علاوه بر نقره از مفرغ نیز برای ساخت اشیاء مختلف استفاده می شده است. هر چنداز نمونه های هنر مفرغ سازی اندكی باقیمانده و اغلب به دوره های متاخر تعلق دارد. كه مدتها پس از سقوط این سلسله همچنان رواج داشته است. چنانكه در ساخت اشیا مفرغی صدر اسلام نیز این تاثیر كاملا" مشهود است. از آلیاژ مفرغ در ساخت اشیا مختلف مثل ابزار جنگ، انواع قلاب كمر، مجسمه های كوچك حیوانات، قطعات پایه میز بشكل گیریفن با تزیینات طلا استفاده می شد. در مواردی كه امكان استفاده از نقره برای طبقات مختلف مردم امكان پذیر نبوده آلیاژ مفرغ و سرب در ساخت ظروف بكار برده می شد. نمونه های مختلف آن بصورت كاسه های كشكولی، تنگ و بشقاب در موزه ملی ایران نگهداری می شود.

۵- هنر معماری و حجاری در دوره ساسانی

 هنر معماری و حجای دوره ساسانی گرچه از نظر ظرافت و زیبایی به پای حجاری بی نظیر هخامنشیان نمی رسد. ولی شاهان ساسانی بیش از همه اسلاف خود سنتهای نقوش برجسته روی سنگ را حفظ كرده و متجاوز از سی نقش برجسته در صخره ها و كوهپایه های فلات ایران بویژه در فارس از خود به جای گذاشتند. این نقوش سیرتحول و تكامل هنر دوره ساسانی را در طی چهار قرن نمایان ساخته و عظمت نقوش برجسته دوران هخامنشی را به نحو تحسین آمیزی حفظ كرده است.

۶- هنر نساجی در دوره ساسانی

 هنر نساجی نیز در این دوره به سایر هنرهای ایران افزوده شد زیرا راه ابریشم كه از اقصی نقاط خاورمیانه به چین منتهی می گشت، از ایران می گذشت و كشور ایران بین دو كشور تهیه كننده منسوجات یعنی چین و روم قرار داشت. ساسانیان این هنر را در ایران رواج دادند و بدنبال فتوحات خود در سوریه دسته ای از هنرمندان این رشته به ایران كوچ داده شد و در نواحی مختلف بخصوص در منطقه خوزستان و ایوان كرخه و گندی شاپور و شوش  مستقر گشتند.

منسوجات عصر ساسانی هیچ كدام از مناطق ایران بدست نیامده است، قطعاتی از منسوجات را كه می توان به كارگاههای ساسانی منسوب ساخت در موزه ها و گنجینه های كلیساهای اروپا نگهداری می شوند. مجموعه آثاری از هنرهای گوناگون دوران ساسانی در قسمتی از سالن موزه ایران باستان به نمایش  گذاشته شده كه شامل سفالینه های مختلف ، اشیا فلزی ( نقره – مفرغ – سرب)، شیشه، موزائیك، گچ بری، استخوان و مواد متفرقه است.

۷- هنرگچبری در دوره ساسانی

از آنجائیكه مراكز عمده تمدن ساسانی شهرهایی واقع در دشتهای ایران و دور از معادن سنگ بود است، گچبری های تمام رنگی با تكنیك قالبی به دیوار و سقف بناها الصاق می شد و كاربرد آن، بیشتر در دوره سلوكی و پارتی از طریق یونان و روم به ایران راه پیدا كرد و به مرور زمان خصوصیات شرقی خود را بازیافت . نقش مایه ها و طراحی های بكار رفته در گچبری ها به صورت نقوش گیاهی شامل گل و بته، پالمت، انار، انگور، طرح های هندسی و جانوری بشكل گراز، آهو، مرغابی و نقوش انسانی با موضوعات شكار، ضیافت، نقوش شاهانه و نقوش آیینی با تكنیك قالبی بوده است.

نمونه هایی كه از گچبری های این دوره باقی مانده به صورت قسمتی از گچبری های مربوط به طاق ها، پایه ستون و تزیینات الصاقی به دیوارها، با نقوش از قبیل گل و بته، نقوش آهو و قوچ و گراز و نقوش انسانی از منطقه حصار دامغان است. از ناحیه چال ترخان ری در جنوب تهران نیز در اواخر ساسانی گچبری های به دست آمده كه پیوندی بین گچبری ساسانی و اسلامی است.

این نمونه ها به صورت تصویر شكار بهرام پنجم یا بهرام گور با آزاده و نقش صورت آناهیتا كه الهام گرفته از الهه های باروری مانند ایشتار است. این گچبری ها دارای ویژگیهای خاص دوره ساسانی بوده و نمونه های دیگری كه با نقوش گل و بوته و نقوش هندسی به صورت مكرر و قالبی تكرار شده، همچنین نیم تنه های گچی شاهان ساسانی و مجسمه های كوچك كودكان و زنان كه از حاجی آباد فارس بدست آمده است.

سردیس یک ایزد بانو

حاجی آباد( فارس، جنوب ایران)

سده چهارم میلادی

گچ

بلندی: 5/22 سانتیمتر، پهنا: 13 سانتیمتر، کلفتی: 9/14 سانتیمتر

شماره شی: 8677 – ک.م.

 

قطعه گچبري

چال ترخان

 ساساني

قطرپايه: 190 سانتيمتر، طول : 122 سانتيمتر

 شماره موزه: 2602

+ نوشته شده در  شنبه سی و یکم تیر 1385ساعت 16:25  توسط آنتی پورپیرار  |